کیفیت سوخت دیزل و استانداردهای آلایندگی خودروها طی دو دهه گذشته دستخوش تغییرات اساسی شده‌اند. هدف اصلی این تغییرات، کاهش آلودگی هوا، افزایش بازدهی احتراق و فراهم کردن امکان استفاده از فناوری‌های پیشرفته کنترل آلایندگی بوده است. در این میان، گازوئیل یورو ۴ یکی از نقاط عطف مهم به شمار می‌رود؛ زیرا در این مرحله میزان گوگرد سوخت به‌طور چشمگیری کاهش یافت و مسیر برای توسعه سامانه‌های نوین پس‌پالایش گازهای خروجی هموار شد.

اصطلاح «یورو ۴» اغلب به‌صورت همزمان برای سوخت و استاندارد آلایندگی خودرو به کار می‌رود و همین موضوع باعث ایجاد ابهام می‌شود. برای درک صحیح گازوئیل یورو ۴ باید دو موضوع را از هم تفکیک کرد:

• استاندارد کیفیت سوخت (به‌ویژه میزان گوگرد)
• استاندارد آلایندگی خودروها (محدودیت انتشار CO، NOx، PM و غیره)

برای فعالان حوزه فرآورده‌های نفتی، خریداران بین‌المللی سوخت، اپراتورهای ناوگان حمل‌ونقل و کارشناسان پالایشگاهی، گازوئیل یورو ۴ همچنان اهمیت دارد؛ زیرا در بسیاری از بازارهای در حال گذار، سوخت با گوگرد ۵۰ پی‌پی‌ام هنوز معامله یا مصرف می‌شود، به‌ویژه در کشورهایی که در مسیر حرکت به سمت گازوئیل فوق کم‌گوگرد (ULSD) قرار دارند.

گازوئیل یورو ۴ چیست؟

گازوئیل یورو ۴ یک گرید سوخت دیزل کم‌گوگرد است که سقف گوگرد آن ۵۰ ppm تعیین شده و برای پشتیبانی از استاندارد آلایندگی یورو ۴ خودروها طراحی شده است.

استانداردهای یورو توسط اتحادیه اروپا برای محدود کردن آلاینده‌های خروجی خودروها تدوین شدند، از جمله:

• مونوکسید کربن (CO)
• اکسیدهای نیتروژن (NOx)
• هیدروکربن‌های نسوخته (HC)
• ذرات معلق (PM)

نکته مهم این است که استاندارد یورو مستقیماً خودرو را هدف قرار می‌دهد، اما دستیابی به حدود تعیین‌شده بدون بهبود کیفیت سوخت، به‌ویژه کاهش گوگرد، امکان‌پذیر نبود.

در بازار عملی سوخت، گازوئیل یورو ۴ معمولاً با نسخه‌های قدیمی‌تر استاندارد گازوئیل EN590 که گوگرد ۵۰ ppm داشتند مرتبط است، هرچند نسخه‌های جدید EN590 گوگرد ۱۰ ppm را الزام می‌کنند.

برای آشنایی بیشتر با دسته‌بندی سوخت‌ها می‌توانید به مطلب انواع گازوئیل و کاربردهای آن مراجعه کنید.

میزان گوگرد در گازوئیل یورو ۴

ویژگی شاخص گازوئیل یورو ۴، حداکثر ۵۰ ppm گوگرد است.

روند کاهش گوگرد در استانداردهای مختلف به شکل زیر بوده است:

کاهش گوگرد در پالایشگاه از طریق فرآیند هیدروگوگردزدایی (Hydrodesulfurization) انجام می‌شود. در این فرآیند، ترکیبات گوگردی در حضور هیدروژن و کاتالیست شکسته شده و به سولفید هیدروژن تبدیل می‌شوند:

R−S+H2→R−H+H2S

هرچه سطح گوگرد پایین‌تر باشد، سوخت تمیزتر بوده و با سامانه‌های پیشرفته کنترل آلایندگی سازگارتر است. برای بررسی دقیق‌تر این موضوع می‌توانید مطلب میزان گوگرد در گازوئیل را مطالعه کنید.

چرا میزان گوگرد در سوخت دیزل اهمیت دارد؟

گوگرد هم بر میزان آلایندگی مستقیم و هم بر عملکرد سامانه‌های پس‌پالایش اثر می‌گذارد.

۱. تشکیل آلاینده‌های ثانویه

در فرآیند احتراق، گوگرد به اکسیدهای گوگرد (SOx) تبدیل می‌شود که در تشکیل باران اسیدی و ذرات معلق نقش دارند.

۲. افزایش ذرات معلق (PM)

گوگرد به‌طور غیرمستقیم در تشکیل ذرات ریز خروجی از اگزوز مؤثر است.

۳. آسیب به کاتالیست‌ها

گوگرد می‌تواند موجب «مسمومیت کاتالیستی» شده و کارایی سیستم‌های SCR و کاتالیست‌های اکسیداسیون را کاهش دهد.

۴. کاهش عمر DPF

سطوح بالای گوگرد باعث افزایش دفعات احیای فیلتر ذرات و کاهش عمر آن می‌شود.

به همین دلیل، حرکت جهانی به سمت گازوئیل فوق کم‌گوگرد (ULSD) شکل گرفت.

استاندارد آلایندگی یورو ۴ چه محدودیت‌هایی ایجاد کرد؟

استاندارد یورو ۴ از سال ۲۰۰۵ برای خودروهای سواری در اروپا اجرایی شد.

حدود مجاز آلایندگی خودروهای دیزلی سواری

یورو ۴ میزان NOx را تقریباً به نصف یورو ۳ کاهش داد و سقف PM را نیز ۵۰٪ پایین آورد.

مقایسه گازوئیل یورو ۳، یورو ۴ و یورو ۵

مقایسه کلی

یورو ۴ را می‌توان مرحله گذار بین سوخت‌های پرگوگرد قدیمی و نسل جدید ULSD دانست.

مشخصات فنی گازوئیل یورو ۴

مقایسه مشخصات فنی

عدد ستان نشان‌دهنده کیفیت احتراق و تأخیر اشتعال سوخت است. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید مطلب عدد ستان در گازوئیل را مطالعه کنید.

سازگاری یورو ۴ با موتور و سامانه‌های پس‌پالایش

EGR

بازچرخانی بخشی از گازهای خروجی برای کاهش NOx.

DPF

فیلتر جذب ذرات معلق دوده.

SCR

کاهش NOx از طریق تزریق محلول اوره (AdBlue).

در خودروهای یورو ۴ استفاده از EGR رایج بود و DPF به‌صورت محدود به کار رفت. با یورو ۵ استفاده از DPF عملاً الزامی شد.

تفاوت گازوئیل یورو ۴ و EN590

استاندارد EN590 مشخصات فنی گازوئیل خودرویی در اروپا را تعیین می‌کند.

نکته مهم:

• نسخه‌های قدیمی EN590 → گوگرد ۵۰ ppm
• نسخه‌های جدید EN590 → گوگرد ۱۰ ppm

بنابراین هر گازوئیل یورو ۴ می‌تواند مطابق نسخه قدیمی EN590 باشد، اما همه EN590های فعلی معادل یورو ۴ نیستند.

کاربرد فعلی و وضعیت بازار

امروزه اغلب کشورهای اروپایی از سوخت ۱۰ ppm استفاده می‌کنند، اما سوخت معادل یورو ۴ هنوز در برخی موارد دیده می‌شود:

• بازارهای صادراتی آفریقا و آسیا
• کشورهایی با زیرساخت پالایشی در حال ارتقاء
• معاملات بین‌المللی کوتاه‌مدت

در تجارت جهانی، آشنایی با راهنمای نگهداری و ذخیره‌سازی گازوئیل اهمیت زیادی دارد، زیرا سوخت کم‌گوگرد حساسیت بیشتری نسبت به آلودگی و آب دارد.

حدود NOx برای ون‌ها (کلاس I / II / III)

پرسش‌های متداول درباره گازوئیل یورو ۴

گازوئیل یورو ۴ چیست؟

سوخت دیزلی با حداکثر ۵۰ ppm گوگرد که برای پشتیبانی از استاندارد آلایندگی یورو ۴ عرضه شد.

میزان گوگرد یورو ۴ چقدر است؟

حداکثر ۵۰ قسمت در میلیون.

آیا یورو ۴ کم‌گوگرد است یا فوق کم‌گوگرد؟

کم‌گوگرد محسوب می‌شود؛ ULSD معمولاً به ۱۰ ppm اطلاق می‌شود.

آیا یورو ۴ همان EN590 است؟

نسخه‌های قدیمی EN590 معادل ۵۰ ppm بودند، اما نسخه‌های جدید ۱۰ ppm هستند.

آیا هنوز در اروپا استفاده می‌شود؟

اروپا اکنون از ۱۰ ppm استفاده می‌کند، اما خودروهای یورو ۴ با سوخت جدید سازگارند.

تفاوت یورو ۴ و یورو ۵ چیست؟

کاهش گوگرد از ۵۰ به ۱۰ ppm و سخت‌گیری بیشتر در PM.

آیا نیاز به AdBlue دارد؟

الزامی نیست؛ بیشتر در یورو ۵ و ۶ رایج شد.

آیا DPF الزامی است؟

در یورو ۴ الزامی نبود، اما در یورو ۵ عملاً الزامی شد.

چرا گوگرد برای موتورهای جدید مضر است؟

باعث مسمومیت کاتالیست و کاهش کارایی فیلترها می‌شود.

جمع‌بندی

گازوئیل یورو ۴ نقطه عطفی در مسیر ارتقاء کیفیت سوخت دیزل بود. کاهش گوگرد به ۵۰ ppm امکان کاهش چشمگیر آلاینده‌ها و توسعه فناوری‌های کنترل آلایندگی را فراهم کرد. هرچند امروز استانداردهای سخت‌گیرانه‌تری مانند یورو ۵ و ۶ اجرا می‌شوند، اما یورو ۴ همچنان در تحلیل بازار جهانی دیزل و تجارت سوخت جایگاه مهمی دارد.

درک صحیح یورو ۴ مستلزم تفکیک میان «استاندارد آلایندگی خودرو» و «استاندارد کیفیت سوخت» است؛ دو مفهومی که اگرچه به هم وابسته‌اند، اما یکسان نیستند.