فرایند تولید نفت سفید: از نفت خام تا مصارف خانگی و صنعتی

نفت سفید، که در گذشته‌ای نه چندان دور یکی از سوخت‌های اصلی برای گرمایش و روشنایی منازل بود، امروزه با وجود کاهش مصرف خانگی، همچنان در صنایع مختلف، موتورهای جت، و حتی در برخی کاربردهای خاص گرمایشی مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما این ماده کاربردی چگونه از دل زمین استخراج شده و به محصولی قابل استفاده تبدیل می‌شود؟ در این مقاله به فرایند تولید نفت سفید از ابتدا تا انتها می‌پردازیم.

نفت سفید چیست؟

نفت سفید (Kerosene) فرآورده‌ای نفتی است که از تقطیر نفت خام به دست می‌آید. این ماده یک مایع شفاف و بی‌رنگ (یا کمی مایل به زرد) است که بویی خاص و مشخص دارد. نقطه جوش نفت سفید بین ۱۵۰ تا ۳۰۰ درجه سانتی‌گراد قرار دارد، که آن را در دسته برش‌های میان‌سنگین نفت خام قرار می‌دهد.

مراحل اصلی تولید نفت سفید

تولید نفت سفید شامل چند مرحله اصلی است که همگی در پالایشگاه‌های نفت انجام می‌شوند:

۱. استخراج نفت خام

اولین قدم در این فرایند، استخراج نفت خام از مخازن زیرزمینی است. پس از اکتشاف و حفر چاه، نفت خام توسط پمپ‌های مخصوص به سطح زمین آورده شده و به سمت پالایشگاه‌ها منتقل می‌شود.

۲. آماده‌سازی نفت خام (نمک‌زدایی و آب‌گیری)

نفت خام استخراج شده معمولاً حاوی آب، نمک و ذرات معلق است. برای جلوگیری از خوردگی تجهیزات پالایشگاه و بهبود کیفیت فرآورده‌ها، این ناخالصی‌ها باید حذف شوند. این کار در واحد نمک‌زدایی و آب‌گیری انجام می‌شود.

۳. تقطیر اتمسفری

مرحله کلیدی در تولید نفت سفید، تقطیر اتمسفری است. نفت خام پیش‌گرم شده وارد برج تقطیر اتمسفری می‌شود. در این برج، نفت خام تا دمای حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ درجه سانتی‌گراد حرارت داده می‌شود. در اثر این حرارت، ترکیبات مختلف نفت خام بر اساس نقاط جوش متفاوت خود، بخار شده و در ارتفاعات مختلف برج تقطیر میعان می‌کنند.

نفت سفید در بُرش میانی این برج جمع‌آوری می‌شود. یعنی ترکیبات سبک‌تر (مانند گازهای نفتی و بنزین) به بالای برج و ترکیبات سنگین‌تر (مانند نفت گاز و مازوت) به پایین برج می‌روند.

۴. خالص‌سازی و بهبود کیفیت (هیدروتریتینگ)

نفت سفیدی که مستقیماً از برج تقطیر اتمسفری خارج می‌شود، ممکن است حاوی ناخالصی‌هایی مانند ترکیبات گوگردی باشد. این ترکیبات می‌توانند باعث آلایندگی و خوردگی شوند. بنابراین، نفت سفید تولیدی تحت فرایندی به نام هیدروتریتینگ قرار می‌گیرد.

در هیدروتریتینگ، نفت سفید در حضور کاتالیزور و هیدروژن با فشار و دمای بالا واکنش می‌دهد. این واکنش باعث تبدیل ترکیبات گوگردی به سولفید هیدروژن (H2S) می‌شود که سپس حذف می‌گردد. این مرحله کیفیت نفت سفید را از نظر رنگ، بو و پایداری بهبود می‌بخشد و آن را برای مصارف مختلف آماده می‌کند.

کاربردهای نفت سفید

نفت سفید با توجه به ویژگی‌های خود، کاربردهای متنوعی دارد، از جمله:

• سوخت موتورهای جت: مهم‌ترین کاربرد امروزی نفت سفید، استفاده به عنوان سوخت جت (Jet Fuel) است.
• سوخت چراغ‌های نفتی و فانوس‌ها: در گذشته بسیار رایج بود و هنوز هم در مناطق خاصی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• سوخت گرمایشی: در بخاری‌های نفتی و سیستم‌های گرمایشی خاص.
• حلال و پاک‌کننده: در برخی صنایع به عنوان حلال و پاک‌کننده استفاده می‌شود.
• سموم دفع آفات: به عنوان یکی از اجزاء در برخی فرمولاسیون‌های سموم کشاورزی.
• روشنایی در مناطق دورافتاده: در مکان‌هایی که دسترسی به برق وجود ندارد.

نتیجه‌گیری

همانطور که دیدیم، تولید نفت سفید فرایندی پیچیده و چند مرحله‌ای است که از استخراج نفت خام از اعماق زمین آغاز شده و پس از طی مراحل آماده‌سازی، تقطیر، و خالص‌سازی در پالایشگاه‌ها، به محصول نهایی با کیفیت و کاربردهای متنوع تبدیل می‌شود. از سوخت موتورهای جت تا مصارف گرمایشی و صنعتی، نفت سفید همچنان جایگاه ویژه‌ای در سبد انرژی و مواد شیمیایی جهان دارد و بخش مهمی از زندگی روزمره ما را شکل می‌دهد. درک این فرایند نه تنها به ما کمک می‌کند تا اهمیت این ماده را بهتر درک کنیم، بلکه دیدی کلی از پیچیدگی‌ها و فناوری‌های صنعت نفت و گاز ارائه می‌دهد.