مقایسه نفتا و بنزین: درک تفاوت‌های کلیدی در محصولات نفتی

دنیای امروز با محصولات نفتی می‌چرخد، اما همه مایعات مشتق شده از نفت خام یکسان نیستند. نفتا و بنزین دو مورد از این مخلوط‌های هیدروکربنی مشتق شده از نفت هستند که اغلب با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند، اما در صنعت و حمل و نقل کاربردهای متمایزی دارند.

بنزین چیست؟

بنزین یک سوخت مایع پیچیده، پالایش‌شده و ترکیبی است که عمدتاً در موتورهای احتراق داخلی جرقه‌ای وسایل نقلیه استفاده می‌شود. این محصول نهایی است که ما در پمپ بنزین‌ها استفاده می‌کنیم.

بخش عمده بنزین از مخلوط همگن هیدروکربن‌هایی با چهار تا دوازده اتم کربن در هر مولکول (C4 تا C12) تشکیل شده است. فرمولاسیون آن شامل افزودنی‌های مختلفی برای بهبود عملکرد، کاهش آلاینده‌ها و به طور حیاتی، افزایش عدد اکتان آن (معیاری برای مقاومت سوخت در برابر احتراق زودرس یا “کوبش” موتور) است. بنزین استاندارد معمولاً دارای عدد اکتان (RON) بالا (بین 87 تا 94) است.

نفتا چیست؟

نفتا یک محصول میانی در فرآیند پالایش نفت است که اساساً بین اجزای بسیار سبک نفت خام (مانند گاز پالایشگاهی و LPG) و محصولات سنگین‌تر (مانند نفت سفید و گازوئیل) قرار می‌گیرد. این ماده یک مخلوط هیدروکربنی مایع، فرار و قابل اشتعال است.

خلاصه – مقایسه نفتا و بنزین: نفتا و بنزین مخلوط‌های هیدروکربنی مشتق شده از نفت هستند. تفاوت کلیدی بین نفتا و بنزین در این است که اصطلاح نفتا اشکال فرارتر نفت را توصیف می‌کند در حالی که بنزین یک سوخت مشتق شده از نفت است.

نفتا یک ماده فوق‌العاده همه‌کاره است که آن را به یک منبع بسیار ارزشمند در صنایع پتروشیمی تبدیل می‌کند.

انواع نفتا

نفتا بر اساس دامنه جوش و ساختار مولکولی خود دسته‌بندی می‌شود:

• نفتا سبک (Light Naphtha):

  • دامنه جوش: تقریباً 30تا 90 درجه سانتی گراد.

  • ترکیب: عمدتاً حاوی مولکول‌هایی با 5 تا 6 اتم کربن (C5 تا C6) است.

  • کاربردها: عمدتاً به عنوان حلال، تینر رنگ، یا خوراک (Feedstock) برای تولید پلاستیک (اتیلن و پروپیلن) از طریق کراکینگ با بخار استفاده می‌شود.

• نفتا سنگین (Heavy Naphtha):

  • دامنه جوش: تقریباً 90 تا 200 درجه سانتیگراد.

  • ترکیب: حاوی مولکول‌هایی با 6 تا 12 اتم کربن (C6 تا C12) است.

  • کاربردها: خوراک اصلی برای فرآیند اصلاح کاتالیزوری (Catalytic Reforming) است که برای ساخت اجزای بنزین با اکتان بالا و ترکیبات آروماتیک مانند بنزن، تولوئن و زایلن (BTX) ضروری است.

‌

نفتا و بنزین: آیا آن‌ها یکسان هستند؟

خیر، نفتا و بنزین یکسان نیستند. آن‌ها محصولات مرتبطی هستند که از یک ماده خام (نفت خام) مشتق می‌شوند، اما در ترکیب، سطح پالایش و کاربرد اصلی تفاوت دارند. نفتا اغلب ماده اولیه یا جزء ترکیبی بنزین است، نه محصول نهایی مصرفی.

‌

کاربرد نفتا چیست؟

کاربردهای اصلی نفتا عموماً به عنوان سوخت نهایی نیست، بلکه شامل موارد زیر است:

1. خوراک پتروشیمی: مهم‌ترین کاربرد، به عنوان ماده خام برای واحدهای کراکینگ با بخار جهت تولید بلوک‌های ساختاری شیمیایی ضروری مانند اتیلن و پروپیلن است.

2. جزء بنزین: نفتا سنگین برای تولید اجزای ترکیبی بنزین با اکتان بالا اصلاح می‌شود. نفتا سبک نیز می‌تواند ایزومریزه و ترکیب شود.

3. حلال: انواع مختلف نفتا (که اغلب به نام‌های وایت اسپریت یا بنزین سفید شناخته می‌شوند) به عنوان حلال در رنگ‌ها، جلا دهنده‌ها، مواد پاک‌کننده و برای برخی سوخت‌های اجاق کمپینگ استفاده می‌شوند.

فرآیند تبدیل نفتا به بنزین: اصلاح کاتالیزوری

مهم‌ترین ارتباط بین نفتا سنگین و بنزین نهایی، فرآیند تبدیلی است که به عنوان اصلاح کاتالیزوری شناخته می‌شود. نفتا حاصل از تقطیر مستقیم، دارای عدد اکتان پایین (معمولاً حدود 40 تا 70 RON) است و برای موتورهای مدرن مناسب نیست.

در اصلاح کاتالیزوری، نفتا سنگین در دما و فشار بالا از روی یک کاتالیزور مبتنی بر پلاتین عبور داده می‌شود. این فرآیند مولکول‌های هیدروکربنی کم‌اکتان نفتا (پارافین‌ها و نفتن‌ها) را به هیدروکربن‌های آروماتیک با اکتان بالا (مانند تولوئن و زایلن) بازآرایی می‌کند. محصول نهایی، که رفرمیت نامیده می‌شود، ذخیره ترکیبی بنزین با اکتان بالا است. این دلیل ترکیب نفتا و بنزین است: نفتا ماده خامی را فراهم می‌کند که پس از اصلاح، پایه اکتان بالای لازم برای ایجاد بنزین قابل عرضه به بازار را تشکیل می‌دهد.

آیا می‌توان از نفتا به جای بنزین یا به عنوان سوخت استفاده کرد؟

در حالت خام و تصفیه‌نشده، نفتا نمی‌تواند به عنوان جایگزین مستقیم بنزین استاندارد خودروها استفاده شود.

اگرچه نفتا قابل اشتعال است و از لحاظ فنی می‌تواند بسوزد، اما نفتا نفتی عدد اکتان بسیار پایینی (معمولاً بین 40 تا 70 RON) دارد. استفاده از این سوخت کم‌اکتان در یک موتور بنزینی مدرن معمول، باعث کوبش شدید موتور (احتراق زودرس) می‌شود و به احتمال زیاد منجر به آسیب جدی به موتور خواهد شد.

با این حال، برخی محصولات نفتی بسیار تصفیه‌شده، مانند “گاز سفید” (white gas)، به عنوان سوخت‌های تخصصی برای اجاق‌ها و فانوس‌های کمپینگ استفاده می‌شوند.

آیا نفتا منفجر می‌شود؟

مانند تمام هیدروکربن‌های مایع فرار و قابل اشتعال، نفتا قابل اشتعال است و بخارات آن می‌توانند با هوا مخلوط‌های انفجاری تشکیل دهند.

نفتا به خودی خود یک ماده منفجره فیزیکی نیست، اما قابلیت اشتعال آن بسیار بالاست و بخار آن سنگین‌تر از هوا است، به این معنی که می‌تواند در امتداد زمین حرکت کرده و در مناطق کم‌ارتفاع جمع شود. اگر منبع جرقه‌ای وجود داشته باشد، می‌تواند آتش‌سوزی یا انفجار ناگهانی رخ دهد، که آن را به یک خطر آتش‌سوزی و انفجار قابل توجه، به ویژه در فضاهای بسته، تبدیل می‌کند.

تفاوت های نفتا و بنزین: تفاوت‌های کلیدی

در اینجا خلاصه‌ای از تمایزات اصلی بین این دو محصول نفتی حیاتی آمده است:

‌

بخش پرسش‌های متداول (FAQ)

نام دیگر نفتا چیست؟

اصطلاح “نفتا” اغلب به جای نام‌های دیگری مانند اتر نفتی، اسپریت نفتی، لیگروئین یا وایت اسپریت استفاده می‌شود، بسته به دامنه جوش خاص و کاربرد.

چرا نفتا در بنزین ترکیب می‌شود؟

نفتا سنگین به “رفرمیت” با اکتان بالا، یک جزء ترکیبی کلیدی، تبدیل می‌شود، در حالی که نفتا سبک‌تر و تصفیه‌شده برای ویژگی‌های فرار خاص برای برآوردن استانداردهای کیفیت سوخت اضافه می‌شود.

آیا نفتا خطرناک است؟

بله، این ماده بسیار قابل اشتعال و سمی است. به دلیل فرار بودن و پتانسیل بخارات آن برای تشکیل مخلوط‌های انفجاری، نیاز به جابجایی و ذخیره‌سازی دقیق دارد.